Cá đắng và hành trình đi tìm trên dãy Hoàng Liên Sơn

327

Cá đắng là cái tên mà chắc hẳn có ít người từng được nghe về nó. Dưới đây là một bài phóng sự nhỏ khi họ đi đến dãy Hoàng Liên Sơn và tìm thấy loài cá này ở khe suối.

Loài cá này không chỉ đặc biệt ở nơi sinh sống mà còn được bà con coi là một vị thuốc đại bổ bởi vị đắng mà chỉ những chú cá được thiên nhiên ưu đãi mới có.

Có nhiều cách lý giải cho cái tên Hoàng Liên Sơn nhưng theo nhận định của người dân chúng tôi do dãy núi này có nhiều cây hoàng liên (một loại cây thuốc quý) nên từ tên một ngọn núi mà người ta gọi chung cả dãy núi là Hoàng Liên.

Khe suối bắt cá đắng
Khe suối bắt cá đắng

Ngày nay, do sự thu mua của thương lái trong và ngoài nước, cây hoàng liên “chảy máu” rất nhiều nên những dãy núi trước kia bạt ngàn hoàng liên thì nay đã chỉ còn lác đác.

Người già kể rằng, ngày xưa có những khe núi chảy qua những trảng bạt ngàn cây hoàng liên nên nước khe, rêu đá cũng có vị đắng và đặc biệt có một loại cá ăn thứ rêu đá, nước khe ấy nên thịt cũng có vị đắng.

Quyết tâm chứng thực chuyện cá đắng Hoàng Liên Sơn, chúng tôi trở lại xã Sin Suối Hồ vào một ngày cuối năm đẹp nắng.

Sin Suối Hồ hôm nay đã khởi sắc hơn nhiều, được sự đầu tư của Nhà nước, sự đồng lòng nhất trí của bà con trong xây dựng nông thôn mới nói chung và xây dựng vùng biên cương vững mạnh nói riêng, từ đường ống nước, đường dây diện, đến con đường, trạm y tế… tất cả đều được xây dựng kiên cố và bề thế.

Đến đây, được nghe “kỳ tích” của bà con bản Sin Suối Hồ khi họ đồng lòng nhất trí góp hơn một vạn ngày công để mở đường, khai thác vật liệu và làm tuyến đường liên bản để hôm nay, bản Sin Suối Hồ đã có một con đường bê tông sạch đẹp chạy uốn lượn qua những nếp nhà truyền thống của người Mông, chạy qua những vườn địa lan đang ôm nụ căng tràn như đưa du khách bước vào vườn thượng uyển.

Trưởng bản Vàng A Chỉnh khơi khơi kể về chuyện người dân nơi đây làm du lịch, về nguồn gốc giống địa lan làm nên tên tuổi nơi này, hay những chuyện mừng về việc Thác Trái Tim của bản trở thành di tích cấp tỉnh (di tích danh lam thắng cảnh), rồi chuyện người dân nơi đây “đổi đời” như thế nào khi Nhà nước hỗ trợ giống lúa mới, ngô mới…

Khi được hỏi về loài cá đắng, vị trưởng bản người Mông này ngớ người như “bị chạm nọc”.

Hóa ra loài cá này hầu như chỉ có người già nơi đây mới biết và cũng chỉ có người dân nơi đây mới biết cách bắt loại cá này và cũng quý lắm người dân nơi đây mới đồng ý đưa đi tìm. Loại cá đắng này chỉ sống ở hai con suối là Hoàng Chù Van và Chảng Phàng.

Muốn đến được nơi ấy phải đi xe máy luồn rừng mất cả tiếng đồng hồ đánh vật với cua tay áo, ổ gà, vực sâu nhưng khi đến chân cầu treo Chảng Phàng, người thanh niên dẫn đường tên là Vàng A Của lại tiếp tục rồ ga, vượt dốc đi tiếp. Cá đắng ở nơi nước đắng, nước đắng thì ở trong rừng sâu mới có.

Bản cổ này rất đẹp với những nếp nhà của người Mông nằm lẩn khuất giữa những tán đào, tán cây cổ thụ và những khối đá khá to nhưng thơ mộng.

Người dân nơi đây quan niệm loại cá này được bà con ví von là cá sâm, cá thuốc, chả thế mà mấy năm trước thương lái phía Trung Quốc vào tận xã, tận bản đặt mua.

Rồi còn có cả những kẻ gian vượt biên sang đất Việt Nam để bắt trộm cá. Bởi vậy đến nay, tìm được con cá đắng là cả một gian nan mà chưa chắc ai đi cũng gặp.

Người dẫn đường Vàng A Của bảo: Trước đây cây hoàng liên ở núi này nhiều lắm nhưng nay thương lái đến lùng sục nên cây này cũng vãn và vì thế muốn kiếm được con cá đắng cũng rất kỳ công.

Đến độ cao khoảng 2.300m thì cả đoàn dừng lại bên khe suối. Đây là thượng nguồn suối Chảng Phàng. Ở độ cao này dù là giữa trưa nhưng nước vẫn lạnh như vừa lấy ra từ tủ lạnh.

Bằng con mắt “nhà nghề” Vàng A Của khẳng định ở đây có cá đắng. Vậy là người dựng lều, người đắp đập người vào rừng lấy vỏ cây.

Loài cá đắng rất khôn nên khó mà câu được, hơn nữa hiện nay số lượng loài cá này sụt giảm nên việc cắn câu là rất ít.

Nếu dùng lưới thì có thể bắt được nhưng phải xua cá từ các hang, hốc đá ra mà với một khe suối hiểm trở như nơi này thì hầu như không thể. Muốn bắt được cá đắng phải làm theo cách của người Mông.

Cá đắng rất nhỏ, ăn có vị đắng
Cá đắng rất nhỏ, ăn có vị đắng

Suối ở đây khá dốc nên khi đã bị nắn dòng, lòng suối chính nhanh chóng cạn nhe, chỉ còn là một dòng khe róc rách khá nhỏ. Một vài người vào rừng lấy vỏ cây để dùng đá làm chày giã nhỏ một loại vỏ cây có màu đỏ thẫm.

Sau khi giã nhuyễn, loại bột vỏ cây ấy được hòa vào dòng suối đã cạn trơ do bị nắn dòng từ đầu nguồn. Loại vỏ cây kia hòa vào nước tạo thành màu đỏ sẫm như máu nhanh chóng lan khắp dòng chảy róc rách của con dòng nước xuôi dòng.

Chỉ vài phút sau khi nước vỏ cây ngấm khắp lòng suối mặt nước bắt đầu quẫy động và đầu tiên là những chú cá mút đá ngoi nhao lên khỏi mặt nước trước. Hóa ra cách của người Mông là làm cho cá bị say bằng loại nhựa cây này.

Loại cá này nó ăn nước sâm hoàng liên nên rất khỏe, còn lâu mới say, phải kiên nhẫn chờ cá ngấm thuốc thì mới bắt được. Chừng 15 phút sau đó mới có chú cá đắng đầu tiên ngoi ra khỏi hốc đá và bị tóm.

Loại cá này chỉ to bằng ngón tay. Thoạt nhìn thì giống cá bống nhưng là loài cá có vẩy và trông như chú cá trôi nhỏ, nhưng đặc biệt vây của chúng có sọc đỏ, bụng màu trắng đến vàng còn lưng thì màu đen óng.

Sau cả buổi hì hục cuối cùng cũng bắt được hơn chục chú cá nhỏ bé này và đương nhiên, thưởng thức thứ đặc sản của dãy Hoàng Liên ngay trên dãy Hoàng Liên thì còn gì bằng.

Với sự tháo vát của những người dẫn đường một nồi rau rừng lõng bõng và hơn chục chú cá đắng được bắc lên bếp. Củi đượm, lửa to, chẳng mấy chốc mà bữa cơm dã chiến được dọn lên.

Khi ăn cá cảm nhận được rõ vị đắng ở phần thịt cá, không phải phần mật cá vì ruột đã được bỏ đi rồi.

Thiên nhiên quả là lắm điều kỳ thú và hẳn là trong dãy Hoàng Liên Sơn vẫn còn vô vàn điều bất ngờ chờ được khám phá. Hãy đến với Lai Châu để một lần được trải nghiệm những điều đặc biệt đó.